Sual (21) : Salam aleykum... Xahis eliyirik cavabliyasiz.. Allah insani niye yaradib? Allah sizden razi olsun
Ad: Nicat, Ölkə: , Müctəhid: Ayətullah Məkarim

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam.

Allah- Taalanın bütün sifətləri (fel və zat başa düşülən sifətləri) onun zatının ayrılmaz hissəsidir. Yəni onun zatı ilə eynilik daşıyır. Bu məsələ ümumiyyətlə isbatlanmışdır. O cümlədən İlahinin elm, qüdrət, qəyyumluq maliklik və hakimlik sifətləri onun zati sifətləri, rəbb ruzi vermək (rəzzaq) yaratmaq (xaliq) iradə və rəhmət sifətləri onun fel sifətləri adlanır. Başqa sözlə desək Allah Taalanın o adları ki, ondan fel başa düşülür məsələn yaratmaq kimi onun fel sifətləri adlanır. Amma fel başa düşülməyən fisətləri "qadir" əbədi" kimi sifətləri deyəndə onun zati sifətləri başa düşülür. Bütün bu sifətlər isə ümumilikdə İlahinin "sübutu" sifəti adlanır. Bu sifətlərdə yalnız mürəkkəblik deyil, əksinnə bəsitlik vardır. Allah- Taala "xaliqiyyət" sifətinə malik olduğu üçün yaratmağı özünə vacib bilmişdir. Bu səbəbdən də bütün aləmi və insanı yaratmışdır. "Göylərdə və yerdə nə varsə hamısı ondan ehtiyacını diləyir. O, hər gün bir işdədir. (öz şəninin işinə məşğuldur)"[1]

Diqqət yetirməli vacib olan mətləblərdən biri də budur ki, Allah- Taala həkim olduğu üçün o heç bir əbəs iş tutmur. Yəni onun həkim sifəti (xüsusiyyəti) tələb edir ki, o heç bir yersiz iş tutmasın. (Onun həkim sifəti deyəndə elə Tanrının özü nəzərdə tutulur). Yaradılış da Allahın feli olduğu üçün təbii ki, böyük bir hədəfi özündə əks etdirir. Yəni yaradılış nizamı böyük bir hədəflə Allah- Taaladan bəhrələnməkdədir. Bu səbəbdən də bu yaradılışda heç bir eyb və nöqsan yoxdur. Hətta aləmdə olan atom zərrəckləri dilsiz dilləri ilə deyirlər: "Yaradılışın heç bir nöqtəsində zərrə qədər də nöqsan yoxdur".
Qurani- kərimin müqəddəs ayəsinə uyğun olaraq deyə bilərik ki, Allah- Taala bu yaradılışı nə oynacaq nə də batil yaratmışdır. əksinə bütün yaradılış heç bir eyb və nöqsanı olmayan bir varlıqdan bəhrələnir.
Əlbəttə gərək bu mətləbdən də xəbərsiz olmayaq ki, bütün kainatın yaradılışındanson məqsəd insan özüdür. Daha aydın desək Allah Taala aləmdən sonra Adəmi yaratdı. Yəni hər şeyi aydın və kamil surətdə onun ixtiyarında qoydu. Çünki insan yaradılışın ən gözəlidir. Allah Taala insandan kamil heç nə yaratmamışdır.
Hədisi qüdsi kitabında yazılmışdır: "Ey Adəm övladı! Hər şeyi sənin üçün yaratdım və səni də özüm üçün".[2]
Yuxarıdakı mətləbləri mövzumuza giriş olaraq deyə bilərik ki, "insanın yaradılışından hədəf yalnız o özüdür. Yəni sonda bu yaradılışdan o özü faydalanır. Çünki Allahın nə insanın varlığından və nə də yoxluğundan ehtiyacı vardır. O tükənməz bir varlıqdır. "Ey insanlar! Allahdan ehtiyacları olan yalnız sizsiniz. Allah həmd və sitayişə layiq olduğu halda sizdən ehtiyacsızdır."[3]
"Musa Bəni- İsrailə dedi: Əgər siz və yer üzündəkilərin hamısı Allahı inkar etsələr (kafir olsalar) ona heç bir xələl gəlməz. Çünki o hər bir şeydən ehtiyacsız və sitayiş olunmağa layiqdir".[4]
Həzrət Əli (ə) Həmmama öz nəsihətində deyir: "Allah Taala insanları yaradarkən onların ibadətindən və günahlarından siğortalanmışdır. (Yəni ehtiyacsız idi). Çünki ona insanların ibadətindən xeyir və günahlarından ziyan gəlməz".[5] (Əksinə günahdan çəkinməyin və ibadət etməyin hasili və bəhrəsi insanlara aiddir). Qurani kərimdə insanın yaradılışı müxtəlif ayələrdə bəyan edilmişdir:
"Cini və insanı bizə ibadət etmək üçün yaratdıq".[6]
"Allah ölümü və həyatı sizi imtahan etmək üçün yaratmışdır".[7] Yəni insanlar öz əməlləri ilə imtahan olunur. Əgər belə olmasaydı yaxşını pisdən ayırmaq olmazdı. Həmçinin insan bu təkamülü imtahanlardan ləyaqətlə çıxmaqla əldə edir.[8] Bütün bu ayələrə diqqət yetirdikdə yaradılışın yalnız insanın özünə faydalı olduğunu müşahidə edirik. Belə ki, insan imtahanlardan müvəffəqiyyətlə çıxdıqca təkamülə yaxınlaşır. Yəni insan dünyaya gəldikdən sonra hidayət mərhələsinə qədəm qoyur və insanın bütün dəyərlərini əldə etmək şansını qazanır. Beləliklə səadətin ən uüksək mərhələsinə ucalır. "Bəndəlik etmək qiyməti olmayan gövhərdir ki, onun batinində Allah vardır"[9] Hər kəs bu batinə yetişsə Allahdan başqa heç nəyi görməz".
İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur: "İmam Hüseyn (ə) səhabələrinin qarşısında durub demişdir: Allah Taala bəndələri yaratmışdır ki, onu tanısınlar. Onu tanıyan vaxt ona ibadət edirlər. Elə ki, ona bəndəlik edirlər ondan başqasına bəndəlik etməkdən imtina edirlər."[10]
islamquest.net
Allah sizə yar olsun.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] - Ər- rəhman surəsi, ayə 29.
«کل یوم هو فی شأن»
[2] - Əl- minhacul- quva, cild 5, səh 516. Elmul yəqin, cild 1, səh 381.
«یابن آدم خلقت الاشیاء لأجلک و خلقتک لأجلی»
[3] - Fatir surəsi, ayə 15.
«یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید»
[4] - İbrahim surəsi, ayə 8.
« و قال موسی ان تکفروا انتم و من فی الارض جمیعاً فإن الله لغنی حمید »
[5] - Nəhcül- bəlağə, feyz s.11 Həmmam xütbəsi.
«اما بعد، فإن الله سبحانه و تعالی خلق الخلق حین خلقهم غنیاً عن طاعتهم ، آمناً من معصیتهم ، لأنه لاتضره معصیة من عصاه، و لاتنفعه طاعة من أطاعه»
[6] - Zariyat surəsi, ayə 56.
«و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون»
[7] - Mülk surəsi, ayə 2.
«الذی خلق الموت و الحیاة لیبلوکم ایکم احسن عملاً»
[8] - Hud surəsi, ayə 118- 119.
«و لایزالون مختلفین الا من رحم ربک ولذالک خلقهم»
[9] - Misbahuş- şəriə dər həqiqət ubudiyyət.
«العبودیة جوهرة کنهها الربوبیة»
[10] - İləl şəraee Səduq, Təfsir- əl mizana uyğun olaraq, cild 18, səh 423.

Sual (22) : assalamu aleykum! rububiyyet nedir?

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam.

Allah ilə məxluqlar arasında mülahizə olunan əlaqələrdən biri də budur ki, məxluqlar təkcə vücudun əslində və yaradılışlarında Allaha ehtiyaclı deyillər, həm də onların vücudi işlərinin hamısı Mütəal Allaha bağlıdır, onların heç bir növ müstəqillikləri yoxdur, Allah onlarda istədiyi kimi təsərrüf və onların işlərini idarə edir.
Bu əlaqəni ümumi tərzdə nəzərə alsaq, bundan “rübubiyyət” məfhumu irəli gəlir. Rübubiyyət bütün işlərdə tədbir tələb edir. O cümlədən, qoruyub saxlamaq, həyat vermək, öldürmək, ruzi vermək, inkişaf etdirib kamala çatdırmaq, yol göstərmək, əmr və nəhy etmək və s. qeyd etmək olar.

Allah sizə yar olsun.

Sual (23) : assalamu aleykum! uluhiyyet nedir?

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam.

Uluhiyyət yəni Allahın allahlığı ya Allahın məqamı, misal üçün eləki deyilir xristianlar İsanın (ə) ulujiyyətinə inanırlar yəni onu allah hesab edirlər.

Allah sizə yar olsun.

Sual (24) : Bismillah.Salam. Allahın Camalı və Cəlalı nə deməkdir?

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam.

Allahın «Cəmal» və «Cəlal» sifətləri.
Adətən, Allahın sifətlərini iki qismə bölürlər:
1. Sübuti sifətlər yəni, Allahda olan sifətlər. (Allah üçün sübuta yetmiş). Misal üçün, elm, qüdrət, iradə, və s.
2. Səlbi sifətlər yəni, Allahda olmayan və Allahın onlardan pak olduğu sifətlər. Cism olmaq, mürəkkəb olmaq, və s.
Birincisinə cəmal ikincisinə isə cəlali sifətlər deyilir.

Allah sizə yar olsun.

Sual (25) : Salam aleykum,shirkin novleri hansilardir?

Əleykumus-salam.

Qurani-kərim baxımdan Allahla bir şeyi eyni tutmağa, ona şərik qoşmağa şirk deyilir. Şirkin müxtəlif növləri var: Allahın zatında şirk etmək, ulihiyyətində şirk etmək, rububiyyətində şirk etmək, ibadətdə şirk etmək və s.

Allah sizə yar olsun.

Sual (26) : Salam. Allahin adlari ile sifetleri arasinda ferq nedir?

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam.

Allahın adları ilə sifətləri arasında belə fərq qoymaq olar ki, bir zata iki cəhətdən nəzər salmaq olar.

Əvvəl budur ki, zatın özünə nəzər salaq və başqa şeyi nəzərdə almayaq. İkinci isə zata onda olan xüsusiyyətlərlə və sifətlərlə birgə nəzər salaq. Zatda olan bu iki baxışla, ad zata, sifət isə zatı vəsf edən mənaya dəlalət edir. Nəticədə Allah, Alim, Həyy və s... ad və elm, həyat sifətdirlər.

Bəzi tədqiqatçılar sifətlə ad arasında fərq qoymayıblar və hər ikisini bir həqiqətə dəlalət etdiyini qeyd ediblər.

Allah sizə yar olsun.

Sual (27) : Salamun əleykum. Әqidә kitаblаrındа bildirilir ki, Аllаh-tәаlаnın sifәtlәrindәn biri Оnun görәn (bәsir) vә еşidәn (sәмi) оlмаsıdır. Bеlә bir suаl yаrаnır ki, görмәk gözә, еşitмәk qulаğа аid оlаn хüsusiyyәtdirsә, bu хüsusiyyәtlәri Аllаhа nеcә аid еtмәk оlаr? Мәgәr Аllаh bu sаyаq sifәtlәrdәn pаk dеyilмi?

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam.

Görмәk göz önündә оlаn sәhnәlәrin bеyinә ötürülмәsi, еşitмәk isә sәs dаlğаlаrının qulаğа çаtмаsındаn ibаrәtdir. Амма “Аllаh görәn vә еşidәndir” dеyәrkәn bütün sәhnәlәrin vә sәslәrin Оndаn gizli оlмаdığı bildirilir. Bаşqа sözlә, insаnlаrın gözlә gördüyü vә qulаqlа еşitdiklәrindәn Аllаh Öz sоnsuz еlмi vаsitәsi ilә хәbәrdаr оlur.

Bu bахıмdаn әqidә vә din аliмlәri hәмin iki sifәti Аllаhın sоnsuz еlмi kiмi bәyаn еdirlәr. Оnlаr dеyirlәr: “Görәn vә еşidәn insаnın хüsusi görмә vә еşitмә аpаrаtlаrı vаsitәsi ilә uzun fәаliyyәtlәrdәn sоnrа әldә еtdiyi nәticә оnun görмәli vә еşitмәlilәrdәn хәbәrdаr оlмаsındаn ibаrәtdir. Әgәr Аllаh-tәаlа kiмi bir vаrlıq hаnsısа fiziki vаsitәlәrsiz görмәlilәrdәn vә еşitмәlilәrdәn tам şәkildә аgаh оlursа, оnun hаqqındа “görür vә еşidir” dемәk мüмkündür.”

İnsаnın dа görüb-еşitмәsinin маhiyyәti оnun görмәli vә еşitмәlilәrdәn хәbәrdаr оlмаsıdır. Fiziki fәаliyyәtlәr isә görмә vә еşitмә üçün мüqәddiмәdәn ibаrәtdir. Әgәr bir şәхs bütün мüqәddiмәlәrsiz görмәli vә еşitмәlilәrdәn хәbәr tutа bilәrdisә, оnun dа hаqqındа “görür vә еşidir” dеyә bilәrdik.

İnsаn маddi vаrlıq оlduğundаn, fiziki оrqаnlаrsız fәаliyyәt göstәrә bilмәdiyindәn мәluмаtı vаsitәsiz әldә еdә bilмir. Аllаh-tәаlа isә маddәdәn üstün vаrlıqdır. О, bir şеyi dәrk еtмәk üçün vаsitәyә еhtiyаc duyмur. Vаrlıq аlәмi bütün incәliklәri ilә Оnun hüzurundаdır. Аllаhın bir hәqiqәtdәn аgаh оlмаsı üçün hеç bir мüqәddiмәyә еhtiyаc yохdur. Çünki bütün görмәlilәr vә еşitмәlilәr оnun hüzurundаdır, О, hәr şеydәn хәbәrdаrdır.

Allah sizə yar olsun.

Sual (28) : Salamun əleykum. Allah мərhəмətli olduğu halda nə üçün Quran və hədislərdə Allah qorxusu tövsiyyə olunur? Мehriban və bağışlayan Allahdan qorxмağın nə мənası var?

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam.

Bilмəliyik ki, мüsbət qorxu insana əhatə olunмuş ilahi neмətlərdən biridir. İnsanda мüdafiə hissini yaradan da qorxudur. Əgər insan təhlükəli мəqaмlarda qorxмasaydı, мəsələn, yırtıcı heyvanlardan, uçмaqda olan evdən, təhlükəli xəstəliklərdən qorunмasaydı, qısa zaмanda boş yerə мəhv olub gedərdi. İnsan мəhz bu qorxu hissi səbəbindən yoluxucu xəstəliklərdən çəkinir, uçuruм qarşısında ehtiyatlı olur, təhlükəli hücuмlardan özünü мüdafiə edir. Əgər insanda təhlükə qorxusu olмasaydı, çoxlarının aqibəti ölüмlə nəticələnərdi. Aммa söhbətiмizin мövzusu мəntiqi və ağrılı bir qorxudur. Əsassız, мəntiqsiz qorxu pislənilir və belə qorxu “cübn” adlandırılır. Cübn insanı inkişafdan saxlayır, onu bir çox neмətlərdən мəhruм edir. Yersiz qorxu odur ki, insan heç bir dəlil olмadan qorxuya düşsün. Cihad мeydanında qorxub qaçмaq, əlbəttə ki, мəzəммət olunası bir işdir.

Qurani-мəcid buyurur: “Allahın мəqaмından qorxub, nəfsini cilovlayan kəsin yeri hökмən behiştdir.” Ayədə “Allahdan qorxu” əvəzinə “Allahın мəqaмından qorxu” ifadəsi işlədilмişdir. Bəs Allahın мəqaмından qorxмaq nə deмəkdir? Allahın мəqaмından qorxu dedikdə Onun ədalət və мühakiмəsi nəzərdə tutulur. Bəs Allahın ədaləti kiмin üçün qorxuludur? Başqasının haqqına təcavüz etмəyən çox insanlar üçün Allah ədalətindən qorxu yoxdur. Aммa əмəl naмəsi qara olanlar, başqalarının haqqına təcavüz edənlər, fitnə-fəsad girdabına yuvarlananlar təbii olaraq Allahın ədalətindən qorxurlar. Çünki ilahi ədalət əsasında bu insanlar öz əмəllərinin cəzasına мəhkuмdurlar. Allahın qəzəbinə düçar olмaq qorxulu deyilмi?

Deyilənlərdən мəluм olur ki, Allahın ədalətindən qorxu insanın öz günahlarından, günahlarının cəzasına çatмasından qorxudur.

Əмirəl-мöмinin (ə) öz buyruqlarından birində bu мəsələyə belə işarə edir: “Yaxşı olar ki, hər bir fərd yalnız öz nalayiq əмəlindən qorxsun.”

Sual oluna bilər ki, əgər Allah qorxusu insanın öz günahından qorxudursa, nə üçün мəsuм iмaмlar və övliyalar da Allahdan qorxмuşlar? Təbii ki, мəsuм iмaмların və övliyaların günahı olмaмışdır. Onların qorxduğu şey “tərke-оvladır”. Tərke-оvla dedikdə yaxşı işlərin tərk olunмası nəzərdə tutulur. Elə işlər var ki, bu günah sayılмadığı halda Allah dostları üçün qəbahətdir. Övliyalara qarşı tələblər adi insanlara qarşı tələblərdən fərqlənir. Adi bir insan üçün halal olan bir iş  övliyalar üçün büdrəмə sayıla bilər.

Allah sizə yar olsun.

Sual (29) : salam aleykum ve rehmetullah. Uluhiyyet, ubudiyyet, rububiyet barede melumat vermenizi xahish edirik. evvelceden tesekkurler

Bismillahir-rəhmanir-rəhim.

Əleykumus-salam. 

1. Uluhiyyət yəni Allahlıq və ilahilik məqamı. Əgər deyilirsə xiristianlar Hz. İsanın uluhiyyətinə inanırlar yəni Onu Allah bilirlər.
2. "Ubudiyyət" yəni bəndəlik, insanın, Allah müqabilində özünü kiçik hesab etməsi və zillətdə olmasını bilməsidir.
3.  Rübubiyyət – Rəbb sözündəndir. Lüğətdə tərbiyə edici, yardımçı, islah edən və s. mənaları ifadə edir. 
Allahın mütləq rübubiyyətinin mənası budur ki, məxluqlar hər bir vücudi işdə Mütəal Allaha bağlıdırlar.
Daha ətraflı saytımızın kitabxanasında olan kitabdan oxuya bilərsiz.
Kitabın adı:Əqidə üsullarının təlimi cild. 1 ONUNCU DƏRS

Allah sizə yar olsun.

Sual (30) : Salamun əleykum.Allahın təqdirləri nədir?
Bismillahir-rəhmanir-rəhim.
Əleykumus-salam.

Əgər Allah-təalanın təqdirləri ilə tanış olsaq, görəcəyik ki, varlıq aləmində real həyatdan kənar qəza-qədər adlı hərəkətverici bir qüvvə yoxdur. Allahın təqdirləri varlıq aləminə hakim olan qaydalar toplusundan ibarətdir. Bu qaydalar insanın xoşbəxtlik və bədbəxtlik yollarını qəti şəkildə müəyyənləşdirmişdir. Amma insan hər hansı bir yolu seçməkdə azaddır. Məsələni aydınlaşdırmaq üçün misallar göstərək:

1. Tənbəl, bir-birləri ilə didişən, təbii gücünü səmərəsiz işlərə sərf edən, zamanını və mühitini tanımayan, öz xeyrini düşünüb, başqalarını unudan millətlər haqqında Allahın təqdiri (qanunu, yazısı) budur ki, bu millətlər tez-gec bədbəxt olmalıdırlar. Amma zəhmətkeş məhrumları haqqında düşünən, sinfi fərqləri aradan qaldırmağa çalışan, insan şəxsiyyətini qiymətləndirən, varlıları yoxlullarının haqqını ödəyən millətlər haqqında isə Allahın təqdiri budur ki, bu millət daim rahatlıqda, tərəqqidə olsun. Normal düşüncəyə malik olan hansı insan bu iki təqdirin reallığını inkar edə bilər?!

Allah-təalanın bu təqdiri, bir növ yazısı dünyadakı bütün xalqlara aiddir. Millətlərin taleyində onların istəyindən başqa bir şey amil sayılmır. Biz insanlar isə öz səthi mühakimələrimizə əsaslanaraq, hansısa bir yolu seçir, bu yolun təbii zərərləri ilə qarşılaşdıqda qəza-qədəri günahlandırırıq. Hansı ki, qəza-qədər insana yox, insanın seçdiyi yola aid bir məsələdir.

2. Böyük imkanlarla, polad əsəblərlə, dərin düşüncə ilə həyata qədəm qoymuş gəncin qarşısında iki təqdir dayanır. Hər şey bu gəncin hansı təqdiri seçməsindən ibarətdir. Bu gənc öz maddi və mənəvi imkanlarını elm və bilik təhsilinə və ya ticarətə sərf etsə, xoşbəxt bir həyat sürəsidir. Amma bu sərmayələrdən sui-istifadə edib, öz imkanlarını şərabxorluğa, qumarbazlığa, cinayətə sərf etsə, özü öz əli ilə xoşbəxtliyinin üzərinə qara xətt çəkəsidir. Onun imkanları əlindən çıxası, sağlamlığı əldən gedəsi, düşüncəsi korşalasıdır. Bəli, hər iki təqdiri Allah müəyyənləşdirmişdir. Amma Allah bu təqdirlərin seçimində insanı azad qoymuşdur. Bir müddət azğın yolda olmuş insan öz taleyini dəyişib, doğru yola qayıda bilər. Bu yolla o öz taleyini də dəyişmiş olar. Allah insana çirkin yoldan qayıtmaq, etdiklərindən peşiman olmaq, xoşbəxtlik yolunda qədəm götürmək imkanı vermişdir.

3. Xəstələnmiş insan həkimə müraciət edib, müalicə olunduqda şəfa tapır. Təbii ki, bu insan həkimə müraciət etməsə, düzgün müalicə almasa, sağlamlığını itirəsi, yatağa buxovlanasıdır. Hər iki yolu Allah müəyyənləşdirmişdir. Seçim insanın əlindədir. Seçilmiş yolun aqibətini isə Allah müəyyənləşdirmişdir.

Siz varlıq aləmindəki ilahi sünnələrə, qaydalara nəzər salmaqla qəza-qədərin əsil mahiyyətini açıqlayan yüzlərlə nümunələr tapa bilərsiniz.


Allah sizə yar olsun.
Go to TOP